XANTHOS:

Likya uygarlığının en büyük ve en önemli kenti olan Xanthos'un adı Likya tarihi ile bütünleşmiş gibidir.Fethiye -Kaş karayolu üstündeki Kınık köyünde yer alır.

Xanthos'un tarihteki ilk kaydı MÖ 540 yılları civarında Pers generali Harpagos'un Küçük Asya batısını işgalinde ortaya çıkmıştır.General,Karya'dan Xanthos vadisine yürümüş ve burada Likya'nın büyük direnişi ile karşılaşmıştır.Düşman ordusunun sayıca üstünlüğü karşısında kentte mahsur kalan halk karılarını,çocuklarını,esirlerini ve tüöm mallarını Akropol'e toplayıp ateşe vererek tek kişi sağ kalmayana dek savaşı sürdürdüler.Savaş sırasında kent dışında kalan 80 kadar aile Xanthos kentini yeni baştan kurdular.Pers hakimiyetinden sonra Büyük İskender tarafından alınan Xanthos MÖ 309 da Ptolemy Hanedanının daha sonra da Suriye Kralı 3. Antiaochos'un eline geçer.Kentin kuzey kapısının bir yanında bulunan üzerinde "Kral Büyük Antiochos,kenti,Leto,Apollo ve Artemis'e adamıştır" yazılı bir kalıntıdan Xanthos'a zorla sahip olamayacağını anlayan Antiochos'un kent halkı ile anlaşma yolunu seçtiği anlaşılmaktadır.,

Kısa bir süre Rodos Egemenliğinde yaşayan kent ,MÖ 42 de Marcus Antonius ile giriştiği savaşta para ve asker toplamak üzere Likya ya gelen Brutus tarafından işgal edilir.Günlerce süren kıyasıya bir savaş sonunda daha fazla direnemeyeceklerini anlayan kent halkı,teslim olmak yerine tarihlerinde ikinci kez intihar ederek tüm kenti ateşe verirler.Kent düştüğünde,elinde evini ateşe verdiği meşale, kucağında ölmüş bebeğinin cesedi olan bir kadının şehir merkezinde ipe asılı cesedini gören Brutus askerlerine canlı ele geçirecekleri her Xanthos'lu için büyük ödüller vaad eder ancak bu büyük felaketen sadece 150 Xanthos'lu sağ olarak ele geçirilir.

Likya İmparatorluğunun desteği ile yeniden toparlanan Xanthos,İmparatorluk döneminde Likya kentlerinin en ünlüsü olmayı sürdürür.Vespasian Kemeri, yeni bir tiyatro,agora gibi birçok yapının inşaa edildiği Bizans döneminde piskoposluk merkezi olan Xanthos 7.YY daki Arap akınlarıyla zayıflayarak önemini yitirmiştir.Xanthos'a girerken ,sol tarafta Helelnistik döneme ait şehir kapısı ve bunun hemen üstünde İmparator Vespasianus kapısı yer almaktadır.Yolun sağındaki kalıntılar British Museum'a taşınmış olan ünlü Nereidler Anıtının podiumudur.Roma tiyatrosunun güney kısmında Likya Akropolu yer almaktadır.MÖ 5.YY da yapılmış olan akropol çokgen taşların işlenmesinden oluşan bir duvarla çevrelidir.Duvarın kuzey cephesi tümüyle Bizans dönemine ait olup ,kuzey doğusunda 4 metre yüksekliğinde bir anıt mezar yükselir.Büyük bir manastır ve duvara yaslanmış bir kilise akropol çevresindeki diğer tarihi kalıntılardır.Tiyatronun batısında çok iyi korunmuş olan iki özgün Likya yapıtı vardır.Kuzeydeki ünlü Harpy Anıtının yüksekliği,mezar odası ve kapağı ile birlikte 5.5 metreyi bulmaktadır.Mezar ilk ortaya çıkarıldığında,kuzey ve güney cephesinde yer alan kuş kanatlı,kadın başlı figürlerin anıt mezara adını veren Harpy'ler olduğu sanılmışsa da daha sonra bunların ölülerin ruhlarını tanrılara taşıyan sirenler olduğu anlaşılmıştır.Harpy anıtının hemen güneyinde MÖ 3.YY da yapılmış yüksek bir kaide üzerine oturtulan Likya mezar anıtı yer almaktadır.Sütun mezar şeklindeki bu anıt yekpare olmayıp içerisini boş bırakacak şekilde üstüste konulmuş dilimlerden oluşmuştur.Biraz daha güneyde imparatorluğun ilk dönemlerinden kalma olduğu sanılan,mezar odası ile bir kule görünümündeki üçüncü bir mezar kalıntısı daha vardır.Bu anıtların kuzeyindeki Roma agorasının hemen arkasında Xanthos'un ünlü Dikilitaşı yer almaktadır.Bu sütun mezar niteliğindeki anıt dört yüzündeki yazıtlar nedeniyle oldukça önemli bir tarihi belgedir.250den fazla satırı ile Likya dilinin en önemli yazıtlarından birisidir.

Hellenistik ve Roma dönemlerinde kentin yerleşim merkezi olarak kullanılan agoranın ,doğusundaki geniş alanda çok büyük bir Bizans bazilikasının temelleri aslan kabartmalarıyla süslü bir lahit kapağı bulunmaktadır.

Fethiye'den Xanthos'a seyahat acentalarının düzenlediği turlarla ve Fethiye-Kaş otobüsleriyle ulaşılabilir.Ayrıca Fethiye'den her 20 dakikada dolmuş vardır.Fethiye-Xanthos arasındaki mesafe 67 kmdir.