FOLKLÖR

Yöresel müziği,dansları ve efsanevi halk edebiyatı ile zengin Anadolu Folklorunun en güzel örneklerinden birine sahip olan Fethiye,içinde yer aldığı Teke Yarımadasının yöreye has tipik folklorik özelliklerini taşır.

Fethiye'de türküler,danslar,şiirler sosyal yaşamın ayrılmaz bir parçası olan yayla göçlerini,sevdalıların hasretlerini,ölümün acısını,kısaca yaşamı anlatır.Yazın sahil köylerinin dayanılmaz sıcaklığından korunmak için yaylalara göç edilir.Torosların başı bulutlara varan 100 - 1200 metre yüksekliğindeki yaylaklarında el dokuması keçi kılı çadırlarda geçirilen beş altı aylık yaz dönemi sonunda,sonbaharda ise tekrar Fethiye'deki sahil köylerine dönülür.

Rengarenk giysileri,kimi zaman durgun kimi zaman kıvrak hareketleriyle Fethiye Halk Oyunları bazen bir sevda öyküsü olarak çıkar karşımıza,bazen bir gelin kınası yakılırken gelinin duyduğu hüzünlü sevinci olur.Fethiye müzik ve enstrümanlar konusunda da zengin bir yapıya sahiptir.

ÜÇ TELLİ : Saz ailesinden bir enstrüman olup yüzyıllardan beri Fethiye ve yöresinde yapılan ve çalınan otantik bir çalgıdır.

SİPSİ : Nefesli sazlardan,su kamışından yapılan ve dolmakalem büyüklüğünde bir çalgıdır.Sesi tulum ve gaydaya benzer özellikler taşımaktadır.Fethiye-Üzümlü yolu üzerindeki Ağaltı Deresindeki kamışlardan en kaliteli sipsiler üretilmektedir.

KABAK KEMANİ : Gövdesi su kabağından,sapı ise ağaçtan yapılan üç telli bir yaylı enstrümandır.Atın kuyruk kılından yapılan bir yayla çalınır.

DELBEK : Bir nevi zilsiz tef görünümünde yalnızca hanımlar tarafından çalınmakta olan bir enstrümandır.Daha çok yöresel düğünlerde ve kına gecesi merasimlerinde davul,zurna yanında delbek de çalınmaktadır.

Fethiye ezgileri ise başlıca iki grupta incelenebilmektedir.

GURBET HAVALARI : Teke yöresine özgü bir uzun hava türüdür.Yalnızlık,gurbe ve hasret temalarını işler.Kabak kemane,cura,bağlama,sipsi ve zurna eşliğinde icra edilir.Başlıca gurbet havaları arasında Çörten Boğazı,Ümmü Kız ve Bozca Dugguk sayılabilir.

TÜRKÜLER VE OYUNLAR : Başlıca 6 grupta ele alınırlar:

1. Semahlar : Günlükbaşı mevkiinde yerleşmiş Türkmenlerin,cem toplantılarında çalıp söyleyip oynadıkları dinsel içerikli rakslardır. Kadınlı,erkekli ikişer veya dörder olarak karşılıklı oynanır.Örnek: Yüce dağ başında bir koyun meler, Hüseyinim Geliyor...
2. Kadın Oyun Havaları: 9 zamanlı sözlü oyunlardır. Örneğin. Sarıca'da buğday,Al yazmamın oyası...
3. Kına Havaları : Geline kına yakarken söylenen ezgilerdir.Örnek: Bazarda bal var gelinim,Getirin kına yakalım,Zeytin Dalı gevrek olur...
4. Dinleti Türküleri: Akşam toplantılarında söylenen türkülerdir. Örn: Mendil serdim urgana,Altaydır dağda gezerim,Evlerinin önü guyu...
5. Sözlü Kıvrak Oyunlar : 9 zamanlı ritmle icra edilen halk türküleridir.Örn: Yayla Yolları,Bahçalarda kum darı,Çekirgenin uçkuru,Kabardıç...
6. Enstrümantal Oyun Havaları: Sözsüz oyun havalarıdır,9 zamanlı olanları yaygındır.Örn: Ağır Beşkaza,Kıvrak Beşkaza, Ortaköy Oyun Havası...

Fethiye yöresinin özellikle dağ köylerinde düğünlerde ve bayramlarda ayrıca seyirlik oyunlar da oynanmaktadır.Bunlardan bazıları Arap Oyunu,Tilki Oyunu,Deve Oyunudur.Seyirlik oyunlarda bayanların erkeklerin yanında oynaması ayıp sayıldığından erkekler kadın kılığına girerek oyunlarını oynarlardı

Arap Oyunu : Meydana bir düğün ateşi yakılır.Kadın giysisi giyen erkek oyuncu iki efe tarafından kaçırılır.Aynı efeler kaçırıp sakladıkları kadını bulması için arap rolündeki oyuncuyu zorlamaya başlarlar.Arap kadını 'Dede'nin sakladığını söyler.Dede de kadını tanımadığını söyler ama az sonra kadını davul zurna eşliğinde oynatarak meydana getirir.Herkes birlikte oynamaya başlar.

Tilki Oyunu: Meydanda yakılan düğün ateşinin önünde kadın kılığın giren erkek oyuncu ve efesi oynamaya başlarlar.Bu arada izleyenlerin arasından bir horoz sesi gelir.Kalabalığın arkasından üstüne çul atılarak tilkiye benzetilmiş birisi tilki sesi çıkararak ulumaya başlar.Tilkinin üstündeki çula ve kuyruğuna gaz yağı dökülmüştür.Oyun hareketlendikçe horozun sesi kuvvetlenir. Bu arada tilkinin kuyruğu ateşlenir ve tilki yanmaya başlar.Yanmakta olduğunu farkedemeyen tilki horozu yemek için seyircilerin arasında kovalamaya başlar.Ve oyun böylece biter.

Deve Oyunu : İki kişi merdiven,eğri bir ağaç,kilim,kaşık,yastık ve çan kullanılarak deveye benzeyecek şekilde giydirilir.devenin kulakları yerine kaşık,gözü yerine at gözlüğü bağlanır,Boynuna büyükçe Güldürek diye adlandırılan bir çan asılır.Başının yan taraflarına da üçerli veya dörderli ziller bağlanır.devenin sırt kısmına bir kilim örtülür.Kuyruk yerinede örülmüş bir ip veya bir bez parçası iliştirilir.

Deveci,devenin ipini tutarak yarenliğin sonuna doğru 'Höst' diye bağırarak meydana girer.Davullar hızlanır,oyun havaları çalmaya başlar.Bütün gözler artık devenin üzerindedir.Deve ve deveci gelin ile birlikte oynamaya başlar.Bu arada bir çocuk deveye vurur ve deve huysuzlanmaya başlar.Öterek seyircilerin üstüne doğru yürümeye başlar.Devenin bu davranışı yarenliğin sonunun geldiği anlamını taşır.gençler ayağa kalkarak deveyi kızdırmaya devam ederler.deve kızdıkça hırçınlaşır,önüne çıkanı devirmeye,ayaklarına basmaya ve ısırmaya başlar ki devenin hiddetine uğramak istemeyen herkes yavaş yavaş ortalıktan çekilir.

EL SANATLARI

Fethiye yöresi el sanatlarında da değişik ürünler vermektedir. Kaya köy halı dokumacılığında, Seydiler ve Eldirek köyleri kilimcilikte ün kazanmış. Karaçulha,Esenköy ve Gökben köyleri ise çul dokumacılığında gelişmişler.

İpekle yapılanları değerli olan Dastar,Üzümlü ve İncirköy yörelerine has bir dokuma türü.

FETHİYE VE ÇEVRESİNDE YEMEKLER

KIŞLIK YEMEKLER:

Bulgur,tarhana,salça,nişasta,erişte,sebze kuruları (bamya,patlıcan,biber,domates) ,konserveler (patlıcan,biber,yeşil domates,salatalık), türlü reçeller,pekmez ve türlü turşu çeşitleri yaz aylarında hazırlanarak kışın kullanılır.

YÖRESEL YEMEKLER:

1, ÇORBALAR.

ÖLEMEÇ Çorbası (Ufalamaç,Üfelemeç):

İnce doğranan soğan sıvıyağ ile kavrulur.Toz biber ve su ilave edilerek kaynatılır.Başka bir kaba konan unun üzerine su çiselenir ve su damlalarından oluşan hamur topakları elenir.Eleğin üstünde kalanlar kaynayan suyun içine eklenir ve biraz daha kaynatılır.Su biraz daha koyulaşınca ocaktan alınarak üzerine limon,nerdek(nar ekşisi),turunç ve karabiber ekilerek servis yapılır.

TİNGİL ÇORBASI:

Soğan ve biber ince ince doğranır ve sıvıyağda kavrulur.Üzerine bulgur ve su katılarak kaynatılır.Biraz tuz ve isteğe göre kırmızı pul biber ekilir.Turunç ekşisi veya limon konularak servis yapılır.

2. YUMURTALAR:

YUMURTA BOHÇASI:

Yumurtalar haşlanır,dilimlenir,tabağa konur.Üstüne sarımsaklı,yağlı yoğurt dökülür.Yoğurdun üzerine tavada kızdırılmış tereyağı ve kırmızı biber dökülür ve servis yapılır.

3. ETLER,KÜMES VE AV HAYVANLARI:

ARAPAŞI:

Temizlenmiş tavuk haşlanır ve bir kaba çıkartılır.Etler kemiklerinden ayıklanırYağda mısır unu kavrulur.Kırmızı biber ve tuz konarak haşlanmış tavuğun suyu ve etleri eklenerek çorba yapılır.Başka bir kaba su konarak yavaş yavaş mısır unu ilave edilerek karıştırılır.Hamur haline gelinceye kadarateşte kaynatılır.Pişen hamurlar siniye dökülür ve soğuması beklenir.Soğuyan hamur büyük bir tepsi içine parça parça konularak üzerine çorba ilave edilerek servis yapılır.

ET KAPAMA:

Bir tencereye kemikli ve kuşbaşından daha büyük doğranan etler,iri doğranmış soğan,tuz,sıvıyağ,az kırmızı toz biber,yeterince su konularak odun ocağına konur,kapağı kapatılır.Başka bir yerde buğday unundan yapılan hamur tencerenin kapağının kenarına sürülerek tencerede pişen etin hava ile teması kesilir.Hamurdan hava kabarcıkları çıkmaya başlayınca yemek pişmiştir ve servise hazırdır.

4. SEBZE VE OT YEMEKLERİ:

BULGURLU ETLİ PATLICAN:

Sıvı yağ ile kavrulan ete soğan,domates doğranarak ilave edilir.Biraz kavrulduktan sonra doğranmış patlıcan eklenir.Biraz daha pişirildikten sonra bulgur,nane,karabiber,kırmızı biber ve su konarak pişirmeye devam edilir.

BULGURLU DOMATES:

Soğan ve yeşil biber doğranır.Tencereye sıvı yağ konur ve üzerine küçük doğranan domates,soğan yeşil biber konularak kavrulur ve üzerine bulgur ilave edilir.Su ve tuz da eklenerek kaynatılır.Sarımsak ezilerek içine konur.Karabiber ve toz ekilerek servis yapılır.

SÜNDÜRME:

Turp otunun haşlanması ve sarımsak ve nar ekşisi ilavesiile yapılan bir yemektir.İçine su ilave edilir su ile karıştırılır.Soğan incecik doğranır.Sıvı yağ iile kavrulur.Biraz daha su ilave edilerek yapılan karışım bir miktar daha kaynatılır.Otlar diriliğini fazla kaybetmeden ocaktan alınarak servis yapılır.

Fethiye ve yöresinde birçok yabani ot yemek yapılmak üzere kullanılır.Bu otlardan bazıları Kıyışak , labada , körmen , cavırotu , ebegümeci , turpotu , çımkışak , nünü , inek memesi , ecibici , devetabanı , eşek turpu , gayazak , kokulu ottur.

Bu otlar sıvıyağda soğan ile kavrulur,doğranmış otlar tencerenin içine konarak kavrulur.Tuz,salça ve toz biber ilave edilerek servise sunulur.

5. BÖREKLER:

LEĞEN BÖREĞİ:

Yıkanmış temizlenmiş bulgur , kavrulmuş et, ince doğranmış soğan , maydanoz , karabiber , nane , kimyon , kırmızı biber , tuz , sıvı yağ birlikte kavrulur.Senit üzerinde tepsi büyüklüğünde ekmek yapılır.Darı unu su ile yoğrulur,yağlanan tepsiye serilir.Üstüne kavrulan harç serpilir.Senit üzerine yapılan hamur da bu harcın üstüne kapatılır.hamurun üstüne delikler açıldıktan sonra üstüne sıvı yağ dökülerek fırına verilir.

6. TATLILAR:

DÖNDÜRME: Üç çorba kaşığı nişastaya 3 yumurta kırılır ve kıvama gelinceye kadar çırpılır.Tavada kızdırılmış sıvı yağa dökülür ve kabarana kadar pişirilir.Kızardıktan sonra tabağa alınıp üzerine pekmez dökülür ve isteğe göre de şeker serpilerek servis yapılır.